Cụ Phan qua cách nhìn của các nhà điêu khắc
(Cadn.com.vn) - Pho tượng chân dung đầu tiên của cụ Phan gắn bó khá lâu với người Đà Nẵng, chính là pho tượng được đặt tại khuôn viên Trường THPT Phan Châu Trinh Đà Nẵng. Tượng do cố họa sĩ Đỗ Toàn thực hiện và khánh thành dựng trước sân trường đúng vào dịp Huý Nhật thứ 40 của cụ Phan (24-3-1966). Sinh thời, họa sĩ Đỗ Toàn kể lại, ông khởi công dựng tượng cụ Phan vào năm 1965, thời thầy Châu Trọng Ngô làm Hiệu trưởng. Trong quá trình thực hiện, ông đã dựng cốt và tạc tượng khi ở chung cùng thầy Nguyễn Lương Hiền và Trần Thông tại một căn phòng nhỏ số 5-Đống Đa, Đà Nẵng. Tự tay ông đi lấy đất sét, dựng cốt và tạc tượng. Điều thú vị là lúc bấy giờ, đông đảo học sinh nhà trường đã hào hứng tham gia phong trào đóng góp phế liệu bằng đồng. May mắn hơn nữa, tượng đã được bà Châu Liên, con gái cụ Phan và học giả Nguyễn Văn Xuân–người hết sức đam mê tư tưởng cụ Phan, góp ý sửa chữa nhiều lần trước khi hoàn thành. Ngân khoản tốn cho công việc này tổng cộng 37 ngàn đồng, dành trả cho thợ đúc đồng. Bản thân họa sĩ Đỗ Toàn chẳng nhận chút thù lao nào, mà vẫn thấy hạnh phúc ngập tràn. Suốt nhiều thập niên qua, đối với những thế hệ học sinh trưởng thành từ Trường trung học Phan Châu Trinh Đà Nẵng, pho tượng cụ Phan luôn là một hình ảnh tôn kính, đồng hành cùng những ký ức sâu đậm, tuyệt vời của tuổi hoa niên.
Tượng “Phan Châu Trinh” của nhà điêu khắc Phạm Văn Hạng hiện được đặt tại Công viên tượng bờ đông sông Hàn. Tác phẩm được thực hiện trên một khối đá cẩm thạch trắng cao gần 3m, rộng 3m và nặng đến 30 tấn. Phía sau bức chân dung có khắc lời của chí sĩ Huỳnh Thúc Kháng về cụ Phan: “Phan tiên sinh là nhà cách mạng chính trị đầu tiên của nước ta”, hoàn thành trong khuôn khổ trại điêu khắc đá giao lưu quốc tế lần thứ nhất tại Đà Nẵng (từ ngày 15-2 đến 29-3-2006). Chiêm ngưỡng tác phẩm này, chúng ta có thể nhận ra tác giả đã thể hiện chân dung cụ Phan bằng một phong cách nghệ thuật hiện đại, khá táo bạo. Vầng trán cụ Phan lõm sâu như một vầng trăng khuyết, đầy suy tư trăn trở. Má và cằm cũng được mô tả bằng những nét vuông hoặc các nét khuyết, bộc lộ rõ tính chất khí khái của cụ Phan. Nhà điêu khắc Phạm Văn Hạng cho biết, bức tượng này đã được ấp ủ hơn 20 năm, từ khi lãnh đạo tỉnh Quảng Nam-Đà Nẵng (cũ) khích lệ ông thể hiện một tác phẩm thật sinh động về nhân vật lịch sử đất Quảng Nam tài ba này.
 |
|
Tượng cụ Phan tại Trường THPT Phan Châu Trinh. |
 |
|
Tượng cụ Phan tại công viên tượng bờ đông Sông Hàn. |
 |
|
Tượng cụ Phan tại nhà lưu niệm Phan Châu Trinh Đà Nẵng. |
Pho tượng bán thân cụ Phan Châu Trinh bằng cẩm thạch trắng cao 2m, nặng 2 tấn, do nhà điêu khắc Nguyễn Long Bửu được UBND TP Đà Nẵng chọn và cấp kinh phí thực hiện, được đặt tại Khu lưu niệm Phan Châu Trinh, Q.Tân Bình, TPHCM năm 2006. Tượng đặt trên một bệ đá hoa cương cao 2m. Trước khi chuyển vào TPHCM, pho tượng đã được trưng bày tại Đà Nẵng và thủ đô Hà Nội để công chúng thưởng ngoạn.
|
Cụ Phan là một lãnh tụ phong trào Duy Tân, trong chân dung của cụ tôi xin bộc bạch một điều mà 30 năm qua tôi giấu kín. Khi tạc đến bộ ria mép của cụ - các cụ đời xưa để ria mép thường hay vuốt xuống. Trong chân dung của cụ tôi lại cuốn lên như râu của các ngài bá tước (Moustache). Tôi cảm thấy vô cùng thích thú với chi tiết này, bởi vì cụ Phan là một mẫu hình tiên phong trong phong trào cắt tóc ngắn, mặc đồ Tây. Tôi cũng mạo muội làm một cuộc cách tân nhỏ trong phong trào duy tân của cụ. Đến nay, nếu cụ sống trở lại chắc cụ gõ lên đầu tôi một trăm gậy, xong cụ sẽ cho tôi một chầu nhậu bia Sông Hàn chết bỏ. Họa sĩ Đỗ Toàn (tháng 3-1992) |
Trần Trung Sáng
